{"id":7484,"date":"2024-04-22T08:16:22","date_gmt":"2024-04-22T08:16:22","guid":{"rendered":"https:\/\/icbt.al\/?p=7484"},"modified":"2024-11-14T17:06:43","modified_gmt":"2024-11-14T17:06:43","slug":"pse-kriza-e-koronavirusit-godet-rende-vecanerisht-adoleshentet-shpjegojne-shkencetaret-zhvillimor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/icbt.al\/en\/2024\/04\/22\/pse-kriza-e-koronavirusit-godet-rende-vecanerisht-adoleshentet-shpjegojne-shkencetaret-zhvillimor\/","title":{"rendered":"Pse Kriza e Koronavirus Godet R\u00ebnd\u00eb Ve\u00e7an\u00ebrisht Adoleshent\u00ebt"},"content":{"rendered":"<p>Mbylljet e shkollave, edhe pse pa asnj\u00eb dyshim t\u00eb domosdosshme p\u00ebr t\u00eb \u201csheshuar kthes\u00ebn\u201d e virusit dhe p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar jet\u00eb, jan\u00eb duke kufizuar mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr kontakt t\u00eb af\u00ebrt njer\u00ebzor q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb efekte t\u00eb d\u00ebmshme e afatgjata n\u00eb sh\u00ebndetin mendor dhe mir\u00ebqenien e student\u00ebve. Pra, nga nj\u00eb perspektiv\u00eb zhvillimore, adolesh\u00ebnt\u00ebt jan\u00eb posa\u00e7\u00ebrisht t\u00eb ndikuar.<\/p>\n<p>Vendosja e masave p\u00ebr mbajtjen e nj\u00eb distance shoq\u00ebrore dhe masave t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb sht\u00ebpi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mundet virusi, ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb shum\u00eb t\u00eb rinj t\u00eb ndihen t\u00eb irrituar dhe t\u00eb grabitur nga mund\u00ebsi t\u00eb shum\u00ebpritura. Imagjino sikur sapo more patent\u00ebn. Sapo ke filluar t\u00eb shkosh n\u00eb takime romantike. Ekipi yt sapo hyri n\u00eb faz\u00ebn finale. Mbr\u00ebmja e matur\u00ebs \u00ebsht\u00eb gati. Por tani, je mbyllur n\u00eb sht\u00ebpi, rreth 30 metra larg prind\u00ebrve, p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb pacaktuar.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, p\u00ebrtej zhg\u00ebnjimit q\u00eb vjen si pasoj\u00eb e anullimit t\u00eb ngjarjeve, distancimi shoq\u00ebror mund t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb n\u00eb zhvillimin e nevojave themelore t\u00eb adolesh\u00ebnt\u00ebve \u2013 q\u00eb evolucionarisht jan\u00eb t\u00eb programuar t\u00eb b\u00ebhen sa vjen e m\u00eb t\u00eb pavarur nga prind\u00ebrit, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, sa vjen e m\u00eb t\u00eb varur n\u00eb bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre.<\/p>\n<p>Ndryshimet biologjike n\u00eb adoleshenc\u00eb, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb niveli i rritur i receptor\u00ebve t\u00eb oxytocin gjat\u00eb pubertetit, rrisin k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e shoq\u00ebrimit me t\u00eb tjer\u00ebt. Studimet tregojn\u00eb se miq\u00ebsit\u00eb, n\u00eb ve\u00e7anti, rrisin sistemet e shp\u00ebrblimit n\u00eb trurin e adoleshentit. Prandaj, nuk \u00ebsht\u00eb surprizuese q\u00eb relativisht ndaj grupmoshave t\u00eb tjera, adoleshent\u00ebt kalojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre. N\u00eb fakt, koha q\u00eb adoleshent\u00ebt n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme kalojn\u00eb me bashk\u00ebmoshatar\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb s\u00eb dyfyshi i koh\u00ebs q\u00eb ata kalojn\u00eb me prind\u00ebrit apo t\u00eb rritur t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Por COVID-19 nuk do t\u2019ia dij\u00eb p\u00ebr nevojat shoq\u00ebrore dhe biologjike t\u00eb adoleshent\u00ebve. Domosdoshm\u00ebria e padiskutueshme e distancimit shoq\u00ebror ka gjasa t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb dhe t\u00eb l\u00ebkund\u00eb k\u00ebto modele zhvillimore n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb mund t\u00eb ndikojn\u00eb duksh\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin mendor, sjelljen dhe performanc\u00ebn akademike t\u00eb adoleshent\u00ebve. K\u00ebto jan\u00eb disa ndryshime q\u00eb prind\u00ebrit dhe edukator\u00ebt mund t\u00eb ven\u00eb re:<\/p>\n<p>S\u00eb pari, izolimi i adolesh\u00ebnt\u00ebve mund t\u00eb rris\u00eb shqet\u00ebsimin psikologjik. Qoft\u00eb edhe pa nj\u00eb pandemi globale, adoleshenca \u00ebsht\u00eb fillimi tipik p\u00ebr \u00e7rregullime t\u00eb sh\u00ebndetit mendor, si\u00e7 jan\u00eb ankthi dhe depresioni. Shtimi i stresit dhe izolimi shoq\u00ebror mund t\u00eb rrisin vulnerabilitetin psikiatrik dhe t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb ekzistuese psikologjike.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, mungesa e nd\u00ebrveprimit sy-m\u00eb-sy mund t\u00eb ndikoj\u00eb negativisht n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb shoq\u00ebrore t\u00eb t\u00eb rinjve, duke p\u00ebrfshir\u00eb kuptueshm\u00ebri n\u00eb ulje t\u00eb shenjave joverbale emocionale.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00eb treti, pa shok\u00eb\/shoqe p\u00ebr t\u2019u shoq\u00ebruar, m\u00ebrzitja mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb sjellje t\u00eb rrezikshme.Devijimi dhe thyerja e rregullave, p\u00ebrve\u00e7se si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb\u00a0 sigurimi t\u00eb nj\u00eb burimi p\u00ebr stimulim, mund t\u00eb funksionojn\u00eb edhe si nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb shfaqur pavar\u00ebsi nga prind\u00ebrit kur distanca fizike nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb opsion. P\u00ebr shembull, hulumtimet e m\u00ebparshme kan\u00eb treguar se adoleshent\u00ebt me prind\u00ebr kontrollues p\u00ebrfshihen n\u00eb shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb sjelljes s\u00eb rrezikshme, si\u00e7 jan\u00eb pirja e alkoolit apo kopjimi n\u00eb provime.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, duke mos pasur mund\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrballen me sfida n\u00eb bashk\u00ebpunim me shok\u00ebt e klas\u00ebs, ka t\u00eb ngjar\u00eb\u00a0 q\u00eb perfomanca n\u00eb shkoll\u00eb gjithashtu t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb goditje. Duke marr\u00eb parasysh se nj\u00eb prej arsyeve kryesore q\u00eb adoleshent\u00ebt mezi presin t\u00eb ikin n\u00eb shkoll\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb kalojn\u00eb koh\u00eb me shok\u00eb e shoqe, motivimi akademik mund t\u00eb bjer\u00eb duksh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nga pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb fund t\u00eb m\u00ebnj\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb distancimit shoq\u00ebror, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb edukator\u00ebt dhe administrator\u00ebt e shkollave t\u00eb mendojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kritike dhe kreative se si mund t\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb k\u00ebto nevoja t\u00eb adoleshent\u00ebve pavar\u00ebsisht kufizimeve t\u00eb tanishme. Si shkenc\u00ebtar\u00eb zhvillimor\u00eb q\u00eb studiojn\u00eb zhvillimin shoq\u00ebror dhe emocional t\u00eb adoleshent\u00ebve, ne shpresojm\u00eb t\u00eb ofrojm\u00eb disa ide:<\/p>\n<p>S\u00eb pari, teknologjia dhe mjetet online mund t\u00eb sigurojn\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta q\u00eb adoleshent\u00ebt t\u00eb lidhen me miq dhe shok\u00eb klase duke mbajtur distance fizike. Inkurajimi i t\u00eb rinjve p\u00ebr t\u00eb krijuar kontent n\u00eb media sociale (p\u00ebr shembull platforma e videove TikTok), n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorin loj\u00ebra video vetmitare apo t\u00eb ndjekin pasivisht foto t\u00eb t\u00eb famshm\u00ebve, mund t\u00eb ofroj\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb adoleshent\u00ebt t\u00eb shnd\u00ebrrojn\u00eb m\u00ebrzin\u00eb e tyre n\u00eb p\u00ebrpjekje bashk\u00ebpunuese dhe vet\u00ebshpreh\u00ebse.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb promovuar stabilitetin e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb student\u00ebve dhe p\u00ebr t\u00eb inkurajuar nd\u00ebrveprimin e bashk\u00ebmoshatar\u00ebve gjat\u00eb dit\u00ebs virtuale n\u00eb shkoll\u00eb, m\u00ebsuesit mund t\u00eb p\u00ebrdorin platformat e videokonferencave p\u00ebr diskutime n\u00eb klas\u00eb dhe detyra n\u00eb grup.N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, student\u00ebt mund t\u00eb p\u00ebrdorin grupe virtuale studimi p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur nevojat e tyre shoq\u00ebrore duke arritur edhe progres akademik.<\/p>\n<p>Natyrisht, k\u00ebto sugjerime supozojn\u00eb se student\u00ebt kan\u00eb qasje t\u00eb besueshme dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme n\u00eb teknologji, q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb fleksibiliteti dhe t\u00eb menduarit jasht\u00eb-kutis\u00eb jan\u00eb par\u00ebsore p\u00ebr plot\u00ebsimin e nevojave t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb rinjve dhe promovimin e barazis\u00eb arsimore.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa koh\u00ebzgjatja e masave p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb sht\u00ebpi rritet, do t\u00eb b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr m\u00ebsuesit t\u00eb monitorojn\u00eb sh\u00ebndetin fizik dhe mendor t\u00eb student\u00ebve t\u00eb tyre. Komunikimi i vazhduesh\u00ebm, edhe pse siguron student\u00ebt me nj\u00eb sens stabiliteti n\u00eb mes t\u00eb pasiguris\u00eb mbizot\u00ebruese p\u00ebr t\u00eb ardhmen, studimet tregojn\u00eb se af\u00ebr \u00e7ereku i student\u00ebve \u00ebsht\u00eb duke u lidhur m\u00eb pak se nj\u00eb her\u00eb n\u00eb jav\u00eb me m\u00ebsuesit e tyre. Pavar\u00ebsisht n\u00ebse b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr kontrolle t\u00eb rregullta apo detyra, p\u00ebrpjekjet e shtuara p\u00ebr t\u00eb ofruar mb\u00ebshtetje dhe p\u00ebr t\u00eb siguruar lidhje, ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb pozitive.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, duke pasur parasysh se stresi i m\u00ebsuesve mund t\u00eb pengoj\u00eb mir\u00ebqenien e student\u00ebve, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb m\u00ebsuesit t\u00eb merren me kujdesin ndaj vetes dhe t\u00eb shfryt\u00ebzojn\u00eb burimet q\u00eb promovojn\u00eb m\u00ebsimin akademik dhe socio-emocional t\u00eb student\u00ebve.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tani gjithashtu mund t\u00eb jet\u00eb koha ideale p\u00ebr t\u00eb promovuar p\u00ebrfshirjen e <a href=\"https:\/\/icbt.al\/en\/2024\/04\/22\/menaxhimi-i-stresit-te-femijet-dhe-adoleshentet\/\">adoleshent\u00ebve<\/a> n\u00eb veprimtari qytetare.P\u00ebrve\u00e7 se jan\u00eb t\u00eb drejtuar ndaj marrjes s\u00eb rreziqeve, adolesh\u00ebntet d\u00ebshirojn\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb t\u00eb mir\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt. M\u00ebsuesit mund t\u00eb japin detyra si\u00a0 p\u00ebr shembull p\u00ebr t\u00eb shkruar p\u00ebr problemet shoq\u00ebrore p\u00ebr t\u00eb cilat student\u00ebt jan\u00eb pasionant\u00eb apo p\u00ebr t\u00eb lexuar p\u00ebr grupe aktiviste t\u00eb adoleshent\u00ebve\u00a0 q\u00eb jan\u00eb shfaqur gjat\u00eb COVID-19, dhe q\u00eb jan\u00eb duke luftuar p\u00ebr qasje t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb kujdes p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, ushqim, dhe teknologji. Nj\u00eb faqe e quajtur <a href=\"https:\/\/www.teenstakecharge.com\/\">Teens Take Charge<\/a>, nga New York City, p\u00ebr shembull, ofron mund\u00ebsi p\u00ebr adoleshent\u00ebt q\u00eb\u00a0 t\u00eb informohen dhe madje t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb kriz\u00ebn e koronavirusit duke lexuar, shikuar, dhe d\u00ebgjuar materiale edukative online.<\/p>\n<p>Adoleshent\u00ebt jan\u00eb t\u00eb uritur p\u00ebr eksplorim, lidhje shoq\u00ebrore dhe pavar\u00ebsi; nxitje zhvillimore k\u00ebto q\u00eb jan\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuar drejtp\u00ebrdrejt nga po ato masa q\u00eb jan\u00eb themelore p\u00ebr sh\u00ebndetin publik.Prandaj, edhe pse adoleshent\u00ebt nuk konsiderohen n\u00eb rrezik t\u00eb lart\u00eb nga perspektiva mjek\u00ebsore, ata prap\u00eb jan\u00eb duke u p\u00ebrballur me sfida shum\u00eb t\u00eb v\u00ebrteta shoq\u00ebrore dhe emocionale.Pavar\u00ebsisht pasiguris\u00eb s\u00eb p\u00ebrhapur q\u00eb rrethon t\u00eb ardhmen, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb t\u00eb kujdesemi p\u00ebr adoleshent\u00ebt, t\u00eb jemi empatik ndaj irritimeve t\u00eb tyre, dhe t\u00eb sigurohemi q\u00eb ata kan\u00eb burimet dhe mb\u00ebshtetjen e duhur p\u00ebr zhvillim optimal.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mbylljet e shkollave, edhe pse pa asnj\u00eb dyshim t\u00eb domosdosshme p\u00ebr t\u00eb \u201csheshuar kthes\u00ebn\u201d e virusit dhe p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar jet\u00eb, jan\u00eb duke kufizuar mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr kontakt t\u00eb af\u00ebrt njer\u00ebzor q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb efekte t\u00eb d\u00ebmshme e afatgjata n\u00eb sh\u00ebndetin mendor dhe mir\u00ebqenien e student\u00ebve. Pra, nga nj\u00eb perspektiv\u00eb zhvillimore, adolesh\u00ebnt\u00ebt jan\u00eb posa\u00e7\u00ebrisht t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7485,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-7484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendeti-mendor"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7484"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9910,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7484\/revisions\/9910"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}