{"id":7478,"date":"2024-04-22T08:09:05","date_gmt":"2024-04-22T08:09:05","guid":{"rendered":"https:\/\/icbt.al\/?p=7478"},"modified":"2024-11-15T10:20:20","modified_gmt":"2024-11-15T10:20:20","slug":"individet-neurotipik-dhe-neurodivers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/icbt.al\/en\/2024\/04\/22\/individet-neurotipik-dhe-neurodivers\/","title":{"rendered":"Neurotypical and neurodiverse individuals"},"content":{"rendered":"<p>Termi neurotipik \u00ebsht\u00eb termi m\u00eb i ri q\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar individ\u00eb t\u00eb nj\u00eb zhvillimi tipik dhe t\u00eb aft\u00ebsive tipike intelektuale dhe konjitive. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, nuk p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar individ\u00eb me autiz\u00ebm ose individ\u00eb me nj\u00eb element tjet\u00ebr zhvillimi.<\/p>\n<p>Individ\u00ebve q\u00eb jetojn\u00eb me autiz\u00ebm, q\u00eb jan\u00eb n\u00eb spekt\u00ebr t\u00eb autizmit ose q\u00eb kan\u00eb dallime t\u00eb tjera zhvillimore termi qe u referohet se fundmi \u00ebsht\u00eb:\u00a0<em>neurodivers.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Karakteristikat<\/strong><\/p>\n<p>Termat\u00a0<a href=\"https:\/\/www.medicalnewstoday.com\/articles\/what-does-neurotypical-mean\"><em>neurotipik<\/em>\u00a0and\u00a0<em>neurodivers<\/em><\/a>\u00a0\u00a0po perdoren si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb kuptimplot\u00eb dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar autizmin. P\u00ebr momentin, k\u00ebto terma nuk njihen nga komuniteti i shendetit mendor, por p\u00ebrdoren nga individ\u00eb n\u00eb komunitetin e autizmit. N\u00eb vend q\u00eb ta shohim autizmin vet\u00ebm si nj\u00eb \u00e7rregullim, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb njohur dallimet, aft\u00ebsit\u00eb dhe fuqit\u00eb e pasura q\u00eb individ\u00ebt me autiz\u00ebm kan\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas disa teorive autizmi mund t\u00eb p\u00ebrshkruhet si nj\u00eb variacion njer\u00ebzor me p\u00ebrpar\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. N\u00eb vend q\u00eb ta shohin autizmin si nj\u00eb \u00e7rregullim q\u00eb ka nevoj\u00eb p\u00ebr t\u2019u rregulluar, ata e shohin autizmin si karakteristik\u00eb t\u00eb nj\u00eb individi, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb t\u00eb kesh flok\u00eb kafe ose t\u00eb shkruash me dor\u00eb t\u00eb majt\u00eb. T\u00eb qenit \u00a0\u2018neurodivers\u2019 thjesht do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb kesh nj\u00eb tru q\u00eb \u00ebsht\u00eb i programuar ndryshe.<\/p>\n<p>Teoricienet q\u00eb mb\u00ebshtesin p\u00ebrdorimin e termave\u00a0<em>neurotipik<\/em>\u00a0and\u00a0<em>neurodivers<\/em>\u00a0besojn\u00eb se autizmi nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr medikamente. Ata besojn\u00eb se dallimet q\u00eb autizmi paraqet n\u00eb njer\u00ebz, duhet t\u00eb respektohen, jo t\u00eb jen\u00eb t\u00eb frikshme apo qesharake p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n<p>Shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb komunitetin e individ\u00ebve me autiz\u00ebm ndonj\u00ebher\u00eb e p\u00ebrdor termin\u00a0<em>neurotipik<\/em>\u00a0p\u00ebr t\u00eb treguar se ata q\u00eb nuk jan\u00eb n\u00eb spekt\u00ebr mund t\u00eb mos ken\u00eb disa nga\u00a0<em>fuqit\u00eb<\/em>\u00a0q\u00eb kan\u00eb personat n\u00eb spekt\u00ebr. P\u00ebr shembull, ata mund t\u00eb fokusohen s\u00eb tep\u00ebrmi n\u00eb gj\u00ebra materiale apo t\u00eb zbatojn\u00eb norma shoq\u00ebrore q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr veten apo t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n<p>Jo t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb komunitetin e autizmin pajtohen me hipotez\u00ebn se autizmi nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7rregullim, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se k\u00ebto term ate reja jan\u00eb akoma t\u00eb diskutueshme. T\u00eb tjer\u00ebt besojn\u00eb se autizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7rregullim dhe meriton hulumtim shkencor dhe fonde q\u00eb ndihmojn\u00eb gjetjen e nj\u00eb kure p\u00ebr t\u00eb. Studime rreth autizmit kan\u00eb treguar se ka disa struktura t\u00eb trurit dhe \u00e7rregullime t\u00eb neurotransmetuesve n\u00eb individ\u00eb me autiz\u00ebm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb karakterizon neurotipik\u00ebt?<\/strong><\/p>\n<p>Individ\u00ebt neurotipik shpesh p\u00ebrshkruhen duke u krahasuar me individ\u00ebt me autiz\u00ebm, k\u00ebshtu q\u00eb ata mund t\u00eb:<\/p>\n<ul>\n<li>Nuk kan\u00eb aspak probleme t\u00eb nd\u00ebrveprojn\u00eb me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt apo t\u00eb bisedojn\u00eb me t\u00eb rritur.<\/li>\n<li>Nuk kan\u00eb vonesa n\u00eb t\u00eb folur gjate f\u00ebmij\u00ebris\u00eb s\u00eb hershme<\/li>\n<li>Nuk shfaqin probleme shqisore, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb t\u00eb mos tolerojn\u00eb turmat, zhurmat, ose t\u00eb qenit shum\u00eb vap\u00eb ose shum\u00eb ftoht\u00eb.<\/li>\n<li>Ken\u00eb aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrshtatur me ndryshimin pavar\u00ebsisht sa kompleks mund te jet\u00eb ai.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb karakterizon neurodiversitetin?<\/strong><\/p>\n<p>Instituti Komb\u00ebtar i \u00c7rregullimeve Neurologjike liston shenjat e m\u00ebposhtme si shenjat tipike t\u00eb dikujt q\u00eb \u00ebsht\u00eb neurodivers:<\/p>\n<ul>\n<li>Nj\u00eb pamund\u00ebssi e t\u00eb treguarit me gisht deri n\u00eb mosh\u00ebn 1 vje\u00e7<\/li>\n<li>Kontakt t\u00eb dob\u00ebt me sy<\/li>\n<li>Nuk buz\u00ebqesh ose munges\u00eb e reagimit social<\/li>\n<li>Nuk i p\u00ebrgjigjet emrit t\u00eb vet<\/li>\n<li>Fiksim jasht\u00eb t\u00eb zakonshmes p\u00ebr t\u00eb rreshtuar lodrat ose sendet<\/li>\n<li>Nuk flet fjal\u00eb teke deri n\u00eb mosh\u00ebn 12 muajshe<\/li>\n<li>Nuk flet fraza dy-fjal\u00ebshe deri n\u00eb mosh\u00ebn 2 vje\u00e7e<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00eb individ\u00eb m\u00eb t\u00eb rritur, shenjat p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/p>\n<ul>\n<li>Nd\u00ebrveprim t\u00eb ul\u00ebt shoq\u00ebror<\/li>\n<li>Paaft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb filluar ose mbajtur nj\u00eb bised\u00eb<\/li>\n<li>Munges\u00eb e loj\u00ebrave shoq\u00ebrore<\/li>\n<li>Gjuh\u00eb p\u00ebrs\u00ebrit\u00ebse<\/li>\n<li>Interes i fokusuar dhe intensiv, zakonisht n\u00eb nj\u00eb objekt ose subjekt<\/li>\n<li>Fiksim n\u00eb rutina apo rituale t\u00eb caktuara<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Shkall\u00ebt e neurodiversitetit<\/strong><\/p>\n<p>Si t\u00eb gjitha tipet e gjendjeve t\u00eb shendetit mendor, ka shkall\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb autizimit, dhe disa individ\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha me diagnoz\u00ebn e tyre t\u00eb autizmit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye termi \u201cneurodivers\u201d mund t\u00eb ndihmoj\u00eb kur p\u00ebrdoret, sepse shkall\u00ebt e ndryshme t\u00eb autizmit jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb larmishme.<\/p>\n<p>Manuali Diagnostik dhe Statistik i \u00c7rregullimeve Mendore liston disa diagnoza q\u00eb bien n\u00ebn etiket\u00ebn e autizmit, si\u00e7 jan\u00eb sindroma e Aspergerit, \u00e7rregullimi disintegrues i f\u00ebmij\u00ebris\u00eb dhe \u00e7rregullimet e p\u00ebrhapura t\u00eb zhvillimit t\u00eb paspecifikuara (PDD-NOS).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrfitimet \u00a0e neurodiversitetit<\/strong><\/p>\n<p>Individ\u00ebt n\u00eb spekt\u00ebr mund t\u00eb ken\u00eb shum\u00eb aft\u00ebsi. \u00c7do individ ka fuqit\u00eb dhe karakteristikat e tij t\u00eb ve\u00e7anta q\u00eb mund t\u00eb njihen dhe t\u00eb manifestohen. P\u00ebr shembull, neurodiversiteti nga gjendjet si Aspeger\u2019s dhe autizmi shpesh mund t\u00eb ket\u00eb karakteristika pozitive si:<\/p>\n<ul>\n<li>T\u00eb qenit i aft\u00eb t\u2019i qasesh situatave n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb mendosh\u00a0<em>jasht\u00eb kutis\u00eb.<\/em><\/li>\n<li>Aft\u00ebsi t\u00eb forta me sisteme, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb programim kompjuteri dhe matematik\u00eb.<\/li>\n<li>Kreativitet i shtuar dhe ndonj\u00ebher\u00eb i pazakont\u00eb.<\/li>\n<li>Nuk ka presion p\u00ebr t\u00eb konformuar ndaj\u00a0<em>normave<\/em>\u00a0shoq\u00ebrore q\u00eb mund t\u00eb dalin jasht\u00eb ides\u00eb s\u00eb tyre personale t\u00eb lumturis\u00eb<\/li>\n<li>Aft\u00ebsi muzikore<\/li>\n<li>V\u00ebmendje mbi-mesatare ndaj detajeve<\/li>\n<li>Aft\u00ebsi t\u00eb forta vizuale-hap\u00ebsirore<\/li>\n<li>Aft\u00ebsi n\u00eb art dhe krijimtari<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb t\u00eb mbajm\u00eb mend nga ky artikull?<\/strong><\/p>\n<p>Pa marr\u00eb parasysh se \u00e7far\u00eb termash p\u00ebrdor ti p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar autizmin dhe \u00e7rregullimet e spektrit, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb njoh\u00ebsh aft\u00ebsit\u00eb dhe pikat e forta q\u00eb individ\u00ebt neurodivers kan\u00eb. Ka shum\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb shikuar autizmin, k\u00ebshtu q\u00eb t\u00eb zbulojm\u00eb pik\u00ebpamje dhe teori t\u00eb reja mund t\u00eb na ndihmoj\u00eb ta shohim autizmin n\u00eb nj\u00eb drit\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p>N\u00eb qoft\u00eb se ti apo nj\u00eb i af\u00ebrm i yti ka autiz\u00ebm, gjeni nj\u00eb grup mb\u00ebshtet\u00ebs\u00a0 ose nj\u00eb terapist q\u00eb mund t\u00eb t\u00eb ndihmoj\u00eb t\u00eb diskutoni disa nga fuqit\u00eb e t\u00eb qenit\u00a0<em>neurodivers<\/em>\u00a0dhe t\u00eb pranuarit t\u00eb kesaj gjendje me empati.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Termi neurotipik \u00ebsht\u00eb termi m\u00eb i ri q\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar individ\u00eb t\u00eb nj\u00eb zhvillimi tipik dhe t\u00eb aft\u00ebsive tipike intelektuale dhe konjitive. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, nuk p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar individ\u00eb me autiz\u00ebm ose individ\u00eb me nj\u00eb element tjet\u00ebr zhvillimi. Individ\u00ebve q\u00eb jetojn\u00eb me autiz\u00ebm, q\u00eb jan\u00eb n\u00eb spekt\u00ebr t\u00eb autizmit ose [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7479,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-7478","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-konsulta"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7478"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9914,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7478\/revisions\/9914"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}