{"id":7473,"date":"2024-04-22T08:05:56","date_gmt":"2024-04-22T08:05:56","guid":{"rendered":"https:\/\/icbt.al\/?p=7473"},"modified":"2024-11-15T12:00:49","modified_gmt":"2024-11-15T12:00:49","slug":"java-e-shendetit-mendor-te-femijeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/icbt.al\/en\/2024\/04\/22\/java-e-shendetit-mendor-te-femijeve\/","title":{"rendered":"Children's Mental Health Week"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>R\u00ebnd\u00ebsia e Jav\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebndetit Mendor t\u00eb F\u00ebmij\u00ebve<\/strong><\/em><\/p>\n<p>T\u00eb qenit i sh\u00ebndetsh\u00ebm mend\u00ebrisht gjat\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb arrish etapat zhvillimore dhe emocionale, t\u00eb m\u00ebsosh aft\u00ebsi t\u00eb sh\u00ebndetshme sociale dhe si t\u00eb p\u00ebrballesh kur ballafaqohesh me probleme. F\u00ebmij\u00ebt e sh\u00ebndetsh\u00ebm mend\u00ebrisht kan\u00eb nj\u00eb cil\u00ebsi pozitive t\u00eb jet\u00ebs dhe mund t\u00eb funksionojn\u00eb mir\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, shkoll\u00eb, dhe n\u00eb komunitetet e tyre.<\/p>\n<p>\u00c7rregullimet mendore tek f\u00ebmij\u00ebt jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrshkruara si ndryshime serioze n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn q\u00eb f\u00ebmija m\u00ebson, sillet, ose p\u00ebrballon emocionet e tij, q\u00eb shkakton shqet\u00ebsim dhe probleme p\u00ebr t\u00eb kaluar dit\u00ebn. Shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb her\u00eb pas here p\u00ebrjetojn\u00eb frik\u00ebra dhe shqet\u00ebsime ose shfaqin sjellje jobind\u00ebse. N\u00ebse simptomat jan\u00eb serioze dhe t\u00eb vazhdueshme si dhe nd\u00ebrhyjn\u00eb me shkoll\u00ebn, sht\u00ebpin\u00eb, ose aktivitetet e loj\u00ebs, f\u00ebmija mund t\u00eb diagnostikohet me nj\u00eb \u00e7rregullim mendor.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, sh\u00ebndeti mendor nuk \u00ebsht\u00eb thjesht mungesa e nj\u00eb \u00e7rregullimi mendor. F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb nuk kan\u00eb nj\u00eb \u00e7rregullim mendor mund t\u00eb dallojn\u00eb n\u00eb sa mir\u00eb jan\u00eb duke ja dal\u00eb, dhe f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin \u00e7rregullim mund t\u00eb dallojn\u00eb n\u00eb pikat e forta dhe t\u00eb dob\u00ebta q\u00eb kan\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si jan\u00eb duke u zhvilluar dhe p\u00ebrballur, dhe n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e tyre t\u00eb jet\u00ebs. Sh\u00ebndeti mendor si nj\u00eb vazhdim\u00ebsi dhe identifikimi i v\u00ebshtir\u00ebsive specifike mendore jan\u00eb dy m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb kuptuar se si jan\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb disa nga \u00e7rregullimet mendore m\u00eb t\u00eb zakonshme?<\/p>\n<p>Disa nga \u00e7rregullimet mendore m\u00eb t\u00eb zakonshme q\u00eb mund t\u00eb diagnostikohen n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri jan\u00eb \u00e7rregullimi i pav\u00ebmendjes\/hiperaktivitetit, ankthi (frik\u00ebra dhe shqet\u00ebsime) dhe \u00e7rregullime t\u00eb sjelljes. Shpesh k\u00ebto probleme jan\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje direkte ndaj \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb duke ndodhur n\u00eb jet\u00ebn e tyre. \u00c7rregullimet mendore n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri mund t\u00eb ndikojn\u00eb cdo f\u00ebmij\u00eb pavar\u00ebsisht formimit t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Nj\u00eb <a href=\"https:\/\/www.apa.org\/topics\/children\/mental-health\">sh\u00ebndet i mir\u00eb mendor<\/a> ndihmon f\u00ebmij\u00ebt p\u00ebr t\u00eb zhvilluar rezilienc\u00ebn q\u00eb ju duhet p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me \u00e7far\u00ebdo q\u00eb sjell\u00eb jeta dhe p\u00ebr t\u2019u rritur n\u00eb individ\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm dhe funksional.<\/p>\n<p><em>Gj\u00ebra q\u00eb mund t\u00eb ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur mir\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/em><\/p>\n<ul>\n<li>T\u00eb qenit n\u00eb sh\u00ebndet t\u00eb mir\u00eb fizik, t\u00eb ngr\u00ebnit nj\u00eb diet\u00eb t\u00eb balansuar dhe aktivitet i rregullt fizik<\/li>\n<li>T\u00eb pasurit koh\u00eb dhe liri p\u00ebr t\u00eb luajtur, brenda dhe jasht\u00eb<\/li>\n<li>T\u00eb qenit pjes\u00eb e nj\u00eb familje q\u00eb shkon mir\u00eb me nj\u00ebri tjetrin shumic\u00ebn e koh\u00ebs<\/li>\n<li>T\u00eb qenit n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb q\u00eb kujdeset p\u00ebr mir\u00ebqenien e nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb saj<\/li>\n<li>T\u00eb marrit pjes\u00eb n\u00eb aktivitete lokale<\/li>\n<\/ul>\n<p>Faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb gjithashtu t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebrfshijn\u00eb q\u00eb f\u00ebmija t\u00eb ndihet sikur t\u00eb tjer\u00ebt e duan, i besojn\u00eb, e kuptojn\u00eb dhe se \u00ebsht\u00eb i\/e sigurt. F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jan\u00eb optimist, rezilient, kan\u00eb ca kontroll\u00eb mbi jet\u00ebn e tyre dhe ndihen sikur p\u00ebrkasin, kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb mir\u00ebqenie m\u00eb t\u00eb mir\u00eb mendore.<\/p>\n<p>Shumica e f\u00ebmij\u00ebve rriten duke qen\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm mend\u00ebrisht, por disa studime sugjerojn\u00eb q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt dhe t\u00eb rinjt\u00eb sot kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb probleme me sh\u00ebndetin e tyre mendor sesa 30 vite m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve?<\/strong><\/p>\n<p>Ngjarjet traumatike mund t\u00eb provokojn\u00eb probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb tashm\u00eb jan\u00eb vulnerab\u00ebl.<\/p>\n<p>Ndryshimet shpesh veprojn\u00eb si provokime: t\u00eb nd\u00ebrruarit sht\u00ebpi, ose lindja e nj\u00eb v\u00ebllai ose motre, p\u00ebr shembull. Disa f\u00ebmij\u00eb q\u00eb fillojn\u00eb shkoll\u00ebn ndihen entuziast p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb shok\u00eb t\u00eb rinj dhe aktivitete t\u00eb reja, por ka t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ndihen n\u00eb ankth.<\/p>\n<p>A kan\u00eb disa f\u00ebmij\u00eb dhe t\u00eb rinj m\u00eb shum\u00eb gjasa p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrjetuar probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor?<\/p>\n<p>Disa faktor\u00eb t\u00eb caktuar mund t\u00eb krijojn\u00eb rrezik q\u00eb disa f\u00ebmij\u00eb t\u00eb ken\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrjetuar probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor. Megjithat\u00eb, t\u00eb p\u00ebrjetuarit k\u00ebta faktor\u00eb nuk do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb doemos \u2013 ose madje edhe ka shans \u2013 q\u00eb do p\u00ebrjetoj\u00eb probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor.<\/p>\n<p><strong>Faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb ndikues p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>T\u00eb pasurit nj\u00eb s\u00ebmundje afat-gjat\u00eb fizike<\/li>\n<li>Nj\u00eb prind q\u00eb ka patur probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor, probleme me alkoolin ose ka qen\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb me ligjin<\/li>\n<li>Vdekja e dikujt t\u00eb af\u00ebrt<\/li>\n<li>Prind\u00ebr q\u00eb ndahen ose divorcohen<\/li>\n<li>T\u00eb p\u00ebrjetuarit bulliz\u00ebm t\u00eb r\u00ebnd\u00eb ose abuzim fizik apo seksual<\/li>\n<li>Varf\u00ebri ose t\u00eb qenit pa sht\u00ebpi<\/li>\n<li>T\u00eb p\u00ebrjetuarit diskriminim<\/li>\n<li>T\u00eb kujdesurit p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrm, ose t\u00eb marrit p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsi q\u00eb i takojn\u00eb t\u00eb rriturve<\/li>\n<li>T\u00eb pasurit v\u00ebshtir\u00ebsi afat-gjat\u00eb m\u00eb p\u00ebrshtatjen n\u00eb shkoll\u00eb<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Cfar\u00eb probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor ndodhin m\u00eb shpesh n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri?<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Depresioni prek m\u00eb shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb sot se n\u00eb dekadat e fundit.<\/li>\n<li>T\u00eb d\u00ebmtuarit e vetes \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i zakonsh\u00ebm n\u00eb t\u00eb rinj. Disa njer\u00ebz q\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb dhimbje intense emocionale mund t\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb p\u00ebrballen me t\u00eb duke l\u00ebnduar veten.<\/li>\n<li>\u00c7rregullimi i Ankthit t\u00eb P\u00ebrgjith\u00ebsuar mund t\u00eb shkaktoj\u00eb disa t\u00eb rinj t\u00eb b\u00ebhen ekstremisht t\u00eb shqet\u00ebsuar. F\u00ebmij\u00ebt shum\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl q\u00eb kan\u00eb filluar m\u00ebsimin n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb re ose kan\u00eb nd\u00ebrruar shkoll\u00ebn mund t\u00eb ken\u00eb ankth t\u00eb ndarjes.<\/li>\n<li>\u00c7rregullimi i Stresit Post-Traumatik mund t\u00eb vij\u00eb pas abuzimit fizik ose seksual, t\u00eb parit dicka shum\u00eb t\u00eb frikshme ose traumatike, t\u00eb qenit viktim\u00eb e dhun\u00ebs ose bullizmit t\u00eb r\u00ebnd\u00eb ose t\u00eb mbijetuarit nj\u00eb fatkeq\u00ebsi.<\/li>\n<li>F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jan\u00eb vazhdimisht mbiaktiv, impulsiv dhe kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrq\u00ebndruar mund t\u00eb ken\u00eb \u00c7rregullim t\u00eb Pav\u00ebmendjes dhe Hiperaktivitetit.<\/li>\n<li>\u00c7rregullimet e t\u00eb ngr\u00ebnit zakonisht fillojn\u00eb n\u00eb vitet e adoleshenc\u00ebs dhe jan\u00eb m\u00eb t\u00eb zakonshme n\u00eb vajza sesa n\u00eb djem. Numri i njer\u00ebzve t\u00eb rinj q\u00eb zhvillojn\u00eb nj\u00eb crregullim t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebnit \u00ebsht\u00eb i vog\u00ebl, por crregullimet e t\u00eb ngr\u00ebnit si anoreksia nervosa ose bulimia nervosa mund t\u00eb ken\u00eb pasoja serioze p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe zhvillimin fizik.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb trajtime mund t&#8217;u ofrohen t\u00eb rinjve?<\/strong><\/p>\n<p>Trajtimi p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt dhe t\u00eb rinjt\u00eb shpesh p\u00ebrfshin t\u00eb folurit p\u00ebr problemin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb arrihet te m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr ta zgjidhur at\u00eb. P\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e vegj\u00ebl, kjo gj\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet p\u00ebrmes loj\u00ebs. Ata mund t\u00eb referohen t\u00eb nj\u00eb specialist sic \u00ebsht\u00eb nj\u00eb psikolog q\u00eb \u00ebsht\u00eb i trajnuar p\u00ebr t\u2019i ndihmuar ata t\u00eb eksplorojn\u00eb ndjenjat dhe sjelljet e tyre.<\/p>\n<p>Ka plot prova q\u00eb terapia e t\u00eb folurit (talking therapy) mund t\u00eb jet\u00eb efektive p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt dhe njer\u00ebzit e rinj, dhe n\u00eb disa raste mund t\u00eb ndihmojn\u00eb dhe medikamentet. F\u00ebmij\u00ebt duhen vler\u00ebsuar nga nj\u00eb specialist para se t\u2019i p\u00ebrshkruhen medikamente.<\/p>\n<p>Profesionist\u00ebt q\u00eb mb\u00ebshtesin nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb do e mbajn\u00eb konfidencial informacionin p\u00ebr ta dhe familjen e tyre.<\/p>\n<p>Jam i\/e shqet\u00ebsuar p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn tim \u2013 cfar\u00eb mund t\u00eb b\u00ebj?<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga m\u00ebnyrat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb prind\u00ebrit mund t\u00eb ndihmojn\u00eb \u00ebsht\u00eb duke d\u00ebgjuar f\u00ebmij\u00ebt e tyre dhe duke i marr\u00eb ndjenjat e tyre seriozisht. Ata mund t\u00eb duan nj\u00eb p\u00ebrqafim, t\u00eb duan q\u00eb t\u2019i ndihmosh p\u00ebr t\u00eb ndryshuar dicka ose mund t\u00eb duan ndihm\u00eb praktike.<\/p>\n<p>Ndjenjat negative t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve zakonisht kalojn\u00eb. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ide e mir\u00eb t\u00eb marr\u00ebsh ndihm\u00eb n\u00ebse f\u00ebmija yt \u00ebsht\u00eb i shqet\u00ebsuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, n\u00ebse ndjenjat e tyre jan\u00eb duke i parandaluar p\u00ebr t\u00eb vazhduar me jet\u00ebn e tyre, n\u00ebse shqet\u00ebsimi i tyre \u00ebsht\u00eb duke ndikuar jet\u00ebn familjare ose n\u00ebse ata jan\u00eb duke u sjellur n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb nuk priten p\u00ebr mosh\u00ebn q\u00eb kan\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u00ebnd\u00ebsia e Jav\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebndetit Mendor t\u00eb F\u00ebmij\u00ebve T\u00eb qenit i sh\u00ebndetsh\u00ebm mend\u00ebrisht gjat\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb arrish etapat zhvillimore dhe emocionale, t\u00eb m\u00ebsosh aft\u00ebsi t\u00eb sh\u00ebndetshme sociale dhe si t\u00eb p\u00ebrballesh kur ballafaqohesh me probleme. F\u00ebmij\u00ebt e sh\u00ebndetsh\u00ebm mend\u00ebrisht kan\u00eb nj\u00eb cil\u00ebsi pozitive t\u00eb jet\u00ebs dhe mund t\u00eb funksionojn\u00eb mir\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7474,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,44],"tags":[],"class_list":["post-7473","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psikoterapi","category-shendeti-mendor"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7473"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9920,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7473\/revisions\/9920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7474"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}