{"id":7452,"date":"2024-04-22T07:56:04","date_gmt":"2024-04-22T07:56:04","guid":{"rendered":"https:\/\/icbt.al\/?p=7452"},"modified":"2024-11-15T13:08:10","modified_gmt":"2024-11-15T13:08:10","slug":"si-te-flasim-me-femijet-dhe-adoleshentet-per-problemet-e-shendetit-mendor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/icbt.al\/en\/2024\/04\/22\/si-te-flasim-me-femijet-dhe-adoleshentet-per-problemet-e-shendetit-mendor\/","title":{"rendered":"Communicating with Children and Teenagers About Mental Health Concerns"},"content":{"rendered":"<p><em>(\u00a0<\/em><em>\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb dhe \u00e7far\u00eb jo p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb bised\u00eb sa m\u00eb ndihmuese me t\u00eb rinjt\u00eb mbi <a href=\"https:\/\/icbt.al\/en\/2024\/04\/22\/java-e-shendetit-mendor-te-femijeve\/\">problemet e sh\u00eb<\/a><\/em><em>ndetit mendor. )<\/em><\/p>\n<p>F\u00ebmija juaj ose nj\u00eb femij\u00eb qe mund te njihni ju tregon n\u00eb m\u00ebnyre direkte apo indirekte se jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr sh\u00ebndetin e tyre mendor. Mundet madje t\u2019ju tregoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb s\u00ebmundje specifike t\u00eb sh\u00ebndetit mendor p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn shqet\u00ebsohen se mund ta ken\u00eb, vecan\u00ebrisht n\u00ebse \u00ebsht\u00eb i rritur mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar n\u00eb Google eksperienc\u00ebn e tij dhe t\u00eb b\u00ebje k\u00ebrkime para se t\u00eb afrohet p\u00ebr t\u00eb nisur nj\u00eb bised\u00eb.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb dini se n\u00ebse nj\u00eb femij\u00eb inicion nj\u00eb bised\u00eb te till\u00eb, me shum\u00eb gjasa i ka k\u00ebrkuar shum\u00eb kurajo p\u00ebr t\u00eb folur rreth asaj teme. Mund t\u00eb ndihen vulnerab\u00ebl dhe shum\u00eb vigjilent mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si ju do t\u00eb p\u00ebrgjigjeni n\u00eb ket\u00eb moment. M\u00eb posht\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb list\u00eb e disa nga gj\u00ebrave q\u00eb duhet t\u00eb shmangni, dhe gjithashtu e disa p\u00ebrgjigjeve q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb ndihmuese.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Mos thoni: \u2018\u2019T\u00eb gjith\u00eb ndihemi ashtu ndonjeher\u00eb.\u2019\u2019<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb tunduese t\u00eb p\u00ebrpiqeni t\u00eb qet\u00ebsoni femij\u00ebn duke ju treguar se eksperienca e tyre \u00ebsht\u00eb normale dhe se nuk ka asgj\u00eb p\u00ebr t\u2019u shqet\u00ebsuar\u2014\u00e7\u00ebshtje e mbyllur! \u00c7do prind q\u00eb p\u00ebrgjigjet n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb po b\u00ebn gj\u00ebn\u00eb e duhur.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, problemi q\u00ebndron se p\u00ebrgjigjja n\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj forme mund t\u00eb ting\u00eblloj\u00eb v\u00ebrtet shp\u00ebrfillese te kushdo\u2014p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr te nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb. Dhe kur flitet p\u00ebr s\u00ebmundjet e sh\u00ebndetit mendor, jo, \u2018\u2019ne nuk e kemi \u2018t\u00eb gjith\u00eb\u2019 k\u00ebt\u00eb nga pak\u2019\u2019, disa veprime duhen nd\u00ebrmarr\u00eb me kujdes p\u00ebr t\u00eb punuar me problemin p\u00ebrkat\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo qasje gjithashtu i jep nj\u00eb mbyllje bisedave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme se \u00e7far\u00eb v\u00ebrtet\u00eb po ndodh me f\u00ebmij\u00ebn p\u00ebrpara se t\u00eb fillojn\u00eb.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Mos thoni: \u2018\u2019Do t\u00eb rritesh prej k\u00ebsaj.\u2019\u2019<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>P\u00ebrseri, kjo shpesh thuhet se t\u00eb qet\u00ebson. Problemi q\u00ebndron se p\u00ebr shum\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb sh\u00ebndetit mendor, ky nuk \u00ebsht\u00eb rasti\u2014dhe sa m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb kalon mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb simptomat t\u00eb vendosin rr\u00ebnj\u00eb. Edhe nese kemi rastin se pas kesaj nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb do t\u00eb ndaloj\u00eb s\u00eb u ndjeri keq, kur t\u00eb rritet ( gj\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ndodhi, vecanerisht n\u00ebse ajo q\u00eb f\u00ebmija po p\u00ebrjeton \u00ebsht\u00eb e lidhur me nj\u00eb ngjarje specifike p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ndihet keq, si p.sh. provimet, shoq\u00ebria, etj ), \u00ebsht\u00eb ende dicka e pavlefshme p\u00ebr t\u2019u d\u00ebgjuar si p\u00ebrgjigje p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb dicka q\u00eb \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb nj\u00eb problem\/shqet\u00ebsim i madh.<\/p>\n<p>Kujtoni se shprehje t\u00eb tilla si \u2018\u2019kur t\u00eb rritesh\u2019\u2019 ose \u2018\u2019n\u00eb t\u00eb ardhmen\u2019\u2019 mundet q\u00eb t\u00eb mos ofrojn\u00eb shum\u00eb ngush\u00ebllim ose t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse p\u00ebr nj\u00eb femij\u00eb t\u00eb bllokuar n\u00eb shqet\u00ebsimet e s\u00eb tashmes.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Mos thoni: \u2018\u2019Nuk ka asgj\u00eb p\u00ebr t\u2019u shqet\u00ebsuar!\u2019\u2019<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prind\u00ebrit dhe kujdestar\u00ebt mund t\u00eb kerkojn\u00eb t\u00eb ndihmojn\u00eb femij\u00ebn t\u00eb ndihet m\u00eb mir\u00eb duke ju th\u00ebn\u00eb se \u201dka t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ndihen edhe me keq\u2019\u2019\u2014me q\u00ebllimin q\u00eb f\u00ebmija t\u00eb \u2018\u2019fokusohet mbi pozitiven!\u2019\u2019<\/p>\n<p>Problemi \u00ebsht\u00eb se \u2018<strong><em><u>t\u00eb gjith\u00eb<\/u><\/em><\/strong>\u00a0vuajn\u00eb\u2019 \u00ebsht\u00eb n\u00eb vetvete vuajtje, edhe pse, po, dikush tjet\u00ebr ndoshta e ka m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb. N\u00ebse do t\u00eb kishe nj\u00eb dhimbje koke te padurueshme, me shum\u00eb mund\u00ebsi nuk do t\u00eb t\u00eb ndihmonte n\u00ebse dikush do t\u00eb vinte dhe do t\u00eb t\u00eb thoshte se ishte dikush tjeter n\u00eb spitalin n\u00eb fund t\u00eb rrug\u00ebs q\u00eb kishte \u2018m\u00eb shum\u00eb dhimbje\u2019 se ty! V\u00eb bast se do t\u00eb t\u00eb m\u00ebrziste edhe m\u00eb shum\u00eb!<\/p>\n<p>T\u00eb d\u00ebgjosh \u2018\u2019nuk ke asgj\u00eb p\u00ebr t\u2019u m\u00ebrzitur\/shqet\u00ebsuar\u2019\u2019 mundet q\u00eb ta vendosi f\u00ebmij\u00ebn n\u00eb pozicionin e fajtorit, t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb duke e p\u00ebrjetuar p\u00ebr faktin se pse po e kalon at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb duke kaluar\u2014\u00ebsht\u00eb shum\u00eb e mundshme qe ata ta kene provuar ( pa sukses ) t\u2019i drejtohen vetes duke p\u00ebrdorur t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn logjik\u00eb.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Mos thoni: \u2018\u2019Kjo nuk \u00ebsht\u00eb normale.\u2019\u2019<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Duke th\u00ebn\u00eb \u2018\u2019t\u00eb gjith\u00eb e b\u00ebjm\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb\u2019\u2019 mund t\u00eb ting\u00eblloj\u00eb shp\u00ebrfill\u00ebse, \u2018\u2019kjo nuk \u00ebsht\u00eb normale\u2019\u2019 godet n\u00eb skajin tjet\u00ebr t\u00eb spektrit\u2014duke e d\u00ebrguar k\u00ebshtu f\u00ebmij\u00ebn n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb\u00a0<strong><em><u>paniku<\/u><\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>F\u00ebmija apo adoleshenti q\u00eb po ju drejtohet \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb i shqet\u00ebsuar, n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt nuk do t\u00eb ishte duke komunikuar me ju n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment. T\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb q\u00eb ju mendoni se nuk jan\u00eb normal\u00eb mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb ata t\u00eb p\u00ebrpiqen m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u2019i fshehur gj\u00ebrat brenda vetes dhe jo t\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb ur\u00eb komunikimi s\u00ebrish\u2014t\u00eb p\u00ebrpiqen v\u00ebrtet shum\u00eb fort p\u00ebr t\u00eb \u2018\u2019vepruar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb normale.\u2019\u2019 E marr\u00eb nga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim tjet\u00ebr\u2014kjo i dedikohet shum\u00eb rritjes s\u00eb dhimbjes n\u00eb brend\u00ebsi, me nj\u00eb kosto t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Mos thoni: \u2018\u2019Mos i thuaj askujt p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.\u2019\u2019<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Mund t\u00eb jet\u00eb tunduese p\u00ebr prindin apo kujdestarin q\u00eb ta k\u00ebshilloj\u00eb f\u00ebmijen t\u00eb mos flas\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt p\u00ebr at\u00eb q\u00eb po p\u00ebrjeton. Kjo mund t\u00eb vij\u00eb nga pozicioni i\u00a0<strong><em><u>turpit<\/u><\/em><\/strong>, dhe shqet\u00ebsimet se \u00e7far\u00eb do t\u00eb thon\u00eb p\u00ebr familjen n\u00ebse njer\u00ebzit e tjer\u00eb zbulojn\u00eb se f\u00ebmija i tyre ka nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb sh\u00ebndetit mendor. Gjithashtu mund t\u00eb vij\u00eb nga nj\u00eb shqet\u00ebsim i gabuar p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn\u2014<strong><em><u>frik\u00eb<\/u><\/em><\/strong>\u00a0se n\u00ebse flasin p\u00ebr t\u00eb, f\u00ebmija do t\u00eb p\u00ebrjashtohet ose do t\u00eb bullizohet.<\/p>\n<p>Por edhe n\u00ebse shqet\u00ebsimi vjen nga di\u00e7ka e mir\u00eb, t\u00eb b\u00ebrit e s\u00ebmundjeve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor nj\u00eb tabu apo tema t\u00eb paprekshme p\u00ebrgjith\u00ebsisht i b\u00ebn f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb ndihen edhe m\u00eb t\u00eb papranuesh\u00ebm dhe leht\u00ebsisht t\u00eb thyesh\u00ebm.<\/p>\n<p>N\u00eb shumic\u00ebn e rasteve, prind\u00ebrit i thon\u00eb k\u00ebto gj\u00ebra sepse mendojn\u00eb se do t\u2019i b\u00ebjn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb ndihen m\u00eb mir\u00eb\u2014nuk ka nj\u00eb manual p\u00ebr t\u00eb treguar se si duhet t\u00eb flitet p\u00ebr k\u00ebto tema, dhe \u00ebsht\u00eb instiktive t\u00eb duash t\u2019i qet\u00ebsosh t\u00eb dashurit e tu duke ju treguar se cdo gj\u00eb \u00ebsht\u00eb ok dhe se nuk ka asgj\u00eb t\u00eb gabuar. Ne nuk duam t\u00eb b\u00ebjm\u00eb asnj\u00eb prind apo kujdestar t\u00eb ndihet keq n\u00ebse ia kan\u00eb th\u00ebn\u00eb ndonj\u00eb prej tyre f\u00ebmij\u00ebve\u2014shumica, mbi te gjitha, jan\u00eb duke b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00ebn q\u00eb din\u00eb dhe mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dish se cfar\u00eb t\u00eb b\u00ebsh n\u00eb situata t\u00eb tilla.<\/p>\n<p>Por \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb krijosh nj\u00eb bised\u00eb produktive dhe suportive, dhe parap\u00ebrgatitja mund t\u2019i ndihmoj\u00eb prind\u00ebrit t\u00eb ndihen gati kur biseda t\u00eb hapet. M\u00eb posht\u00eb jan\u00eb disa nga gj\u00ebrat q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb ndihmuese per t\u2019i d\u00ebgjuar nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb apo adoleshent i shqet\u00ebsuar:<\/p>\n<ul>\n<li>\u2018\u2019Kjo duhet t\u00eb jet\u00eb mjaft e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr ty.\u2019\u2019<\/li>\n<li>\u2018\u2019A mund t\u00eb m\u00eb tregosh pak m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr \u00e7far\u00eb po ndodh me ty?\u2019\u2019<\/li>\n<li>\u2018\u2019Kur filloi kjo situat\u00eb?\u2019\u2019<\/li>\n<li>\u2018\u2019Si t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb ndihesh gj\u00ebrat p\u00ebr t\u00eb cilat sapo fol\u00ebm?\u2019\u2019<\/li>\n<li>\u2018\u2019Jam e lumtur q\u00eb u ndjeve i\/e lirshme dhe i\/e hapur t\u00eb flisje me mua mbi k\u00ebt\u00eb.\u2019\u2019<\/li>\n<li>\u2018\u2019A ke ndonj\u00eb ide se \u00e7far\u00eb do t\u00eb doje t\u00eb b\u00ebjm\u00eb m\u00eb pas? ( \u00cbsht\u00eb ok n\u00ebse nuk ke. )\u2019\u2019<\/li>\n<li>\u2018\u2019Un\u00eb jam k\u00ebtu p\u00ebr ty. Le t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb plan p\u00ebr hapat e m\u00ebtejsh\u00ebm.\u2019\u2019 ( Kjo mund t\u2019ju p\u00ebrfshij\u00eb t\u00eb dy ju p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb disa k\u00ebrkime, p\u00ebr t\u00eb folur me nj\u00eb mjek\/specialist, apo thjesht t\u00eb p\u00ebrcaktoni nj\u00eb orar tjet\u00ebr n\u00eb t\u00eb ardhmen e af\u00ebrt p\u00ebr t\u00eb diskutuar s\u00ebrish. )<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mbi t\u00eb gjitha, k\u00ebshilla m\u00eb e mir\u00eb do t\u00eb ishte kjo: mos i jepni nj\u00eb mbyllje bised\u00ebs\u2014<strong><u>d\u00ebgjoni<\/u><\/strong>\u00a0me kujdes. B\u00ebhuni t\u00eb qart\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb f\u00ebmija t\u00eb arrij\u00eb ta kuptoj\u00eb se ju do ta ndihmoni sido q\u00eb t\u00eb mundeni, dhe se fakti q\u00eb biseda\/diskutimi po zhvillohet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arritje shum\u00eb e madhe dhe shum\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u00a0\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb dhe \u00e7far\u00eb jo p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb bised\u00eb sa m\u00eb ndihmuese me t\u00eb rinjt\u00eb mbi problemet e sh\u00ebndetit mendor. ) F\u00ebmija juaj ose nj\u00eb femij\u00eb qe mund te njihni ju tregon n\u00eb m\u00ebnyre direkte apo indirekte se jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr sh\u00ebndetin e tyre mendor. Mundet madje t\u2019ju tregoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,44],"tags":[],"class_list":["post-7452","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psikoterapi","category-shendeti-mendor"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7452"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9930,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7452\/revisions\/9930"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/icbt.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}